Mevsim ve İqlimine Göre Ekim Takvimi Hazırlama

Bahçeye ilk yıllarımda en çok canımı yakan hata, ekim zamanıydı. Tohum paketinin arkasında "Mart–Nisan" yazıyor diye martın ilk haftasında domates fidelerini dışarı çıkardım; on gün sonra gelen bir gece dondan hepsi kararıp gitti. Ertesi yıl tersini yaptım, temkinli davrandım, biberi haziranın ortasında ektim; bu kez sıcaklar bastırdı, bitkiler çiçek dökmeye başladı ve hasat tam olgunlaşmadan sonbahara denk geldi. Aradaki farkı kapatan şey daha iyi tohum ya da daha çok gübre değildi — kendi bahçeme ait bir takvimdi.

Sorun: Genel takvimler kimsenin bahçesine uymaz

Tohum paketlerindeki ve internette dolaşan tablolardaki tarihler, ülke ortalamasıdır. Ama Antalya'da martta salatalık eken biriyle Erzurum'da haziranda fasulye eken biri aynı takvimi kullanamaz. Hatta aynı ilçede, sırtı güneye dönük eğimli bir bahçe ile vadi dibindeki, sabah ayazının biriktiği bir bahçe arasında iki–üç haftalık fark olabiliyor. Ben kendi bahçemde duvar dibindeki tarhın, bahçenin açık ucundaki tarhtan yaklaşık on gün önce ısındığını fark ettikten sonra ekimleri tarh tarh ayırmaya başladım.

Mevsime uygun sebze ekim planı yapmanın temeli aslında iki tarihe dayanıyor:

• Son don tarihi: İlkbaharda sıfırın altına düşme riskinin bittiği yaklaşık tarih.
• İlk don tarihi: Sonbaharda ilk ayazın beklendiği yaklaşık tarih.

Bu ikisi arasındaki gün sayısı sizin don olmayan sezonunuzdur. Kıyı kesimlerinde bu süre yedi–sekiz ayı bulabilirken yüksek rakımlı iç bölgelerde dört aya kadar inebiliyor. Bütün planlama, bu pencereye ne sığdırabileceğinizi hesaplamaktan ibaret.

Hava sıcaklığı değil, toprak sıcaklığı

Yıllar içinde öğrendiğim en işe yarar şey, elime bir toprak termometresi almak oldu. Havanın on beş dereceyi görmesi hiçbir şey ifade etmiyor; tohum toprakta çimleniyor. Havuç ve marul serin toprakta sorunsuz uyanırken, fasulye ve kabak toprak on beş derecenin altındaysa ya çürüyor ya da haftalarca kıpırdamıyor. Toprağınızın nasıl davrandığını, ne kadar çabuk ısınıp soğuduğunu anlamak için toprak yapısını tanımak üzerine yazdığımız bölüme göz atmak iyi bir başlangıç: kumlu toprak baharda erken ısınır, killi toprak geç ama sıcaklığını uzun tutar.

Takvimi oluşturmanın üç yolu

Ben üçünü birlikte kullanıyorum: iskeleti geriye saymayla kuruyor, doğrulamayı komşu bahçelerin haline bakarak yapıyorum.

Geriye sayma pratikte nasıl yapılır

1. Bölgenizin son don tarihini belirleyin. Meteoroloji verilerine bakabilirsiniz ama en sağlıklısı iki yıl boyunca "ilk ve son ayaz" tarihlerini bir deftere yazmak.
2. Sebzeleri serin sever ve sıcak sever diye ikiye bölün.
3. Sıcak severleri son don tarihinin sonrasına, serin severleri öncesine yerleştirin.
4. Sonbahar ekimleri için ilk don tarihinden, sebzenin olgunlaşma süresi kadar geriye sayın ve üstüne iki hafta pay ekleyin — sonbaharda büyüme yavaşlar.